Χώροι

Άγιος Αμβρόσιος και οι βρύσες του

Ο Πενταδάκτυλος με τα ασβεστολιθικά του πετρώματα συγκρατεί τα νερά της βροχής σε υπόγειες δεξαμενές. Από αυτές τις δεξαμενές πηγάζουν τα μεγάλα κεφαλόβρυσα της Κυθραίας στη νότια πλευρά του, του Καραβά  και της Λαπήθου στη βορειοδυτική πλευρά του.  Στην περιοχή του Αγίου Αμβροσίου είχαμε τρεχούμενα νερά από πηγές στα ριζά του βουνού σε διάφορα σημεία. Δυο-τρεις ήταν οι κυρίως πηγές με πάρα πολλές μικρότερες. Όλα τα νερά χρησιμοποιούνταν με μεγάλη προσοχή για την ύδρευση του χωριού και την άρδευση των περιβολιών αλλά και για εποχικές καλλιέργειες με ρεντικά και άλλα είδη. Όπου νερό και αγίασμα στην Κύπρο. Το ίδιο και για τον Άγιο Αμβρόσιο.

 

Οι πιο σημαντκές βρύσες του χωριού από πλευράς απόδοσης είναι η Πιτταρούλλα στην ανατολική πλευρά του χωριού με ένα ποσοστό του νερού να δίδεται για την ύδρευση και το υπόλοιπο για την άρδευση της κοιλάδας του Ροντζύλου με συχνότητα παραχώρησης ανά εξαήμερο σε κάθε περβολάρη με καθορισμένες ώρες στον καθένα ανάλογα με το μέγεθος του κτήματος του. Τα κτήματα αυτά πωλήθηκαν από τη Ιερά Μονή Μελανδρύνας το 1945 και 1953 σε κατοίκους του Αγίου Αμβροσίου που με την εργατικότητά τους δημιούργησαν εδώ μερικά από τα καλύτερα περιβόλια χρυσομηλιών. Το νερό τόσο αυτής πηγής όσων και των άλλων μεγάλων πηγών είχε ξεχωριστό τίτλο ιδιοκτησίας με πλήρη περιγραφή της βρύσης, της απόδοσης της και της συχνότητας παροχής. Η απόδοση της βρύσης υπολογιζόταν με το άνοιγμα του σακοραφιού, του μασουριού ή του κανιού. Τόσα μασούρια νερό της τάδε βρύσης ανά τόσες μέρες έγραφε ο τίτλος.

 

Στη δυτική πλευρά του χωριού έχουμε τη βρύση του Χαρκού με όλο το νερό πολύ καλής ποιότητας να διοχετεύεται για ύδρευση. Το νερό του Πλατάνου είναι η μεγαλύτερη βρύση του χωριού με το νερό να παραχωρείται εξ ολοκλήρου στα περιβόλια και να αρδεύει την ομώνυμη  κοιλάδα με τις χιλιάδες τις χρυσομηλιές και τα άλλα δένδρα. Παλαιότερα το νερό χρησιμοποιόταν και για το γύρισμα αλευρομύλων που είχαν κτισθεί κοντά στη θάλασσα παρά τις εκβολές του ποταμού. Η συχνότητα παροχής του νερού σ΄αυτή την περιοχή ήταν κάθε 19 μέρες. Οι χρυσομηλιές άντεχαν σ΄αυτή τη συχνότητα άρδευσης. Η σύσταση του εδάφους αλλά και το γεγονός ότι τα χρυσόμηλα ωριμάζουν και φεύγουν από τα δένδρα πριν την έναρξη του καλοκαιριού με τις ψηλές θερμοκρασίες βοηθά τα δένδρα να αντέχουν τόσες μέρες.

 

Τα  περιβόλια της κοιλάδας του πλατάνου ήσαν συνήθως μικροί κλήροι χωρίς δεξαμενές, κατά το πλείστον, αποθήκευσης του νερού κατά τη διάρκεια της νύκτας. Αυτό το γεγονός συνέβαλλε ώστε καθ΄όλη τη διάρκεια της μέρας ή της νύκτας να διακινείται κόσμος στα περιβόλια για το πότισμα. Σε πολλές περιπτώσεις περίμεναν δυο και τρεις άνθρωποι με τα φανάρια τους τη σειρά τους κατά τη διάρκεια της νύκτας για να ποτίσουν κάνοντας παρέα μεταξύ τους .Στους μικρούς κλήρους που είναι το χαρακτηριστικό της πολυτεμαχισμένης αυτής περιοχής η διάρκεια του δικαιώματος νερού δεν ξεπερνούσε τις δυο-τρεις ώρες στον καθένα.

 

Άλλες βρύσες είναι οι Τσιόπποι, η Στερατζιά, ο Μουθούνας, τα Βρυσιά στα ανατολικά του χωριού και στα δυτικά η Αυγουστίνα, η Καλαμιά, ο Γιαννούκκος,  ο Κρυόμπορος, τα Ξεράμπελα,  Λάντα του Χοίρου κ.λπ. Σε κάποιες περιπτώσεις όπου οι βρύσες είχαν μικρή απόδοση οι γεωργοί αποθήκευαν το νερό σε χωμάτινες δεξαμενές (λάντες) και το άνοιγαν ανάλογα με πόσες μέρες δικαιούταν ο καθένας. Δεν επιτρεπόταν να χαθεί έστω και μια σταγόνα νερού. Ούτε και άφηναν οι κάτοικοι να συμβεί κάτι τέτοιο. Μέσα στο χωριό υπήρχαν αρχικά πάρα πολλοί λάκκοι από τους οποίους οι κάτοικοι αντλούσαν νερό με το αλακάτι του χεριού ή με το αλακάτι που γύριζαν τα ζώα. Στη συνέχεια μπήκαν οι μηχανές και έγιναν διατρήσεις με σημαντικές ποσότητες νερού να διοχετεύονται στα περιβόλια.

 

Άλλες βρύσες ή νερά του χωριού όπως καταγράφηκαν από τον Χριστάκη Κυριάκου Ταματτίρη που υπηρέτησε ως υγειονομικός υπάλληλος με καθήκον να ψεκάζει τα στάσιμα νερά για τα κουνούπια είναι τα πιο κάτω: Νερό Βασιλιάτη, Παλιάς Βρύσης,  Ζαρωμένου,  Μαγκούς, Πλατάνι, Ελιά Ήμερη, νερό Χριστοφή στη Βότα. Αυτό αξιοποιήθηκε από τον Σέργη Προδρόμου  Σεργίου ο οποίος δημιούργησε το μεγαλύτερο περιβόλι χρυσομηλιών στον Άγιο Αμβρόσιο. Πιο κάτω κοντά στη θάλασσα βρίσκονται τα γλυφονερά στο κτήμα Παντελή Χαπέσιη και η Στάζουσα στο κτήμα Γεώργιου Χατζησέργη. Στη βόρεια πλευρά του χωριού βρίσκονται τα Λαούμια τουςΧατζιαντώνηες, του Αντωναρή και του Κυρατζή. Στους Τσιόππους υπάρχει η βρύση του Δράκου και η βρύση του Ττίναλη. Δυτικά του χωριού στην κοιλάδα του Πλατάνου υπάρχει η βρύση της Παντελένας, του Παστέλλη, του Χριστοουλή Τυρίμου, της Αμβροσίαινας, του Μυλωνά και η μεγαλύτερη της Καννούρας ή Βιλλούριν με την πετρόκτιστη δοξαμένη.

 

Δυτικότερα βρίσκονται σε διάφορες περιοχές οι μικρές βρύσες του Σουππά, του Στασή, του Καμένου, του Θεοκλή Καλλή, του Μιχαλάκη Βροσή, του Μιχάλη Σακκαλλή, του Γιακούπη, του Στρατουρά, του Πανάου και το λαούμι του Χατζηνικόλα. Ακόμη πιο πέρα στους πρόποδες του βουνού είναι τα Κοκκινόσπιτα, η Ατάλου, το Κλήμα, η Σκοτεινή στα Γυριλιά, ο Καππαρόβουνος, το Τσιηβλίτζη. Μερσίνι  και η Περβόλα. Παραθαλάσσια στην ίδια περιοχή βρίσκονται τα νερά στο Λεμενάρι, Γερόλακκο, Αρκοσυτζιά, Καταρράκτης, Πηλά, Δάφνη του Αλακατιού, Γεφύρι του Πλατυμάτη παρά το κτήμα του Βασίλη Ποζά, βρύση του Τσιολάκκη, το Τζινούρκο με τη μικρή δοξαμένη που ξεδίψαζε όλα κοπάδια της περιοχής Πλατυμάτη με το υφάλμυρο νερό και το λακκούι του Κούλη με το γλυκό νερό  στην αμμουδερή παραλία Αλακάτι.

 
www.38i.ru